شترمرغ...(جوجه كشي)

جوجه كشي:
تخمهاي جوجه كشي اغلب براي مدتي قبل از جوجه كشي جمع آوري و نگهداري مي شوند. اين روشي معمول در مزارع است تا تخمها به تعداد كافي براي پركردن دستگاه برسند. حمل دستي ناملايم تخم هاي جوجه كشي مي تواند ساختار ظريف داخلي آنها را به هم زده و باعث عدم تبديل آن به جنين گردد.

اصول جمع آوري تخم ها

- از ظروف تميز( معمولاً جعبه هاي مخصوص فوم دار) براي جمع آوري استفاده مي شود. - از پاك كردن تخم ها با پارچه مرطوب پرهيز شده زيرا اين كار سريعترين راه براي آلوده شده آنهاست. از كاغذ سمباده نازك و خشك براي پاك كردن لكه هاي بزرگ كثافات استفاده مي شود. - هنگام شستشوي تخمها بدقت دستورالعمل مربوط به غلظت ماده ضدعفوني رعايت شود. - استفاده از نور ماوراء بنفش ( در دامنه 300-200 نانومتر) به عنوان يك روش ميكروب‌كشي مؤثر توصيه مي شود. - بايد تخمها را به تدريج قبل از بسته بندي براي ذخيره سازي خنك نمود.

مدت زمان ذخيره سازي تخمها:

 

زمان ذخيره سازي (روز) درجه حرارت (سانتيگراد)	رطوبت نسبي (درصد)
3-1 18	80-75
7-4 16	80-75
بيش از 7 15	80-75

 

درجه حرارت:
در دستگاههاي جوجه كشي كه هوا با مكش بيرون كشيده مي شود با توزيع حرارت يكسان پيرامون تخمها، درجه حرارت بهينه بوضوح نزديك مركز دستگاه بين 9/35 و5/36 درجه سانتيگراد مي باشد. در اين محدوده حرارتي جنين به طور صحيح نمو خواهد كرد. هنگامي كه جنين شروع به توليد گرما مي نمايد درجه حرارت را مي توان 7/0 درجه سانتيگراد كاهش داد ( تقريباً 4 روز قبل از تفريخ ). براي مدت طولاني به واسطه شباهت با شرايط جوجه كشي طبيعي اينطور فرض مي شد كه نتايج جوجه كشي مصنوعي خوب به وجود يك گراديان درجه حرارت كه از سطح افقي به سطح زيرين تخمها افزايش مي يابد بستگي دارد. براي مدتي اين ايده اثر زيادي بر طراحي ماشين هاي جوجه كشي با هواي ساكن داشت اما به واسطه عملكرد ماشين هاي جوجه كشي با مكش هوا نشان داده شد كه اين موضوع پايه و اساس محكمي ندارد.

 رطوبت در طول جوجه كشي:
رطوبت براي نمو جنين بطور صحيح و تبديل آن به جوجه اي به اندازه طبيعي از اهميت زيادي برخوردار است. براي وقوع اين امر، آب تخم به ميزان معين بايد تبخير شود( 13 تا 15 درصد وزن تخم تا روز 38 جوجه كشي ) . يك تخم با وزن 1500 گرم در روز صفر بايد بطور متوسط تا روز 38 جوجه كشي 210 گرم وزن را از دست بدهد ( 7/38 گرم در هفته ). براي كنترل نسبي تبخير از تخم مقدار رطوبت در هواي پيرامون تخم بايد كنترل شود زيرا تعيين كننده ميزان تبخير از تخم مي باشد. معمولاً درصد تفريخ بالا در شترمرغ با رطوبت نسبي 25-15 درصد در 36 درجه سانتيگراد به دست مي آيد. تهويه:
تهويه و جابجايي ضعيف هوا در داخل ماشين جوجه كشي ممكن است منجر به توزيع نابرابر حرارت ، رطوبت و يك سطح كُشنده دي اكسيد كربن و ميزان ناكافي اكسيژن همراه با جوجه درآوري پايين شود. نمو جنين بطور عادي با سطح اكسيژن تا 18 درصد سازگار است. غلظت بالاي دي اكسيد كربن درون ماشين جوجه كشي صدمه زيادي به جوجه درآوري مي زند.

وضعيت تخم و چرخش آن:
در شرايط جوجه كشي مصنوعي بايد طوري نگهداري شوند كه انتهاي بزرگ به سمت بالا باشد. چرخش دستي سه بار در روز انجام شود( و در صورت امكان به دفعات بيشتر، اما هميشه دفعات چرخش بايد اعداد فرد باشند مثلاً 5 ، 7 ، 9 و غيره) يا اگر چرخش بصورت مكانيكي انجام مي گيرد هر يك تا دو ساعت يكبار چرخانده شود. چرخش تخم بايد در روز 38 جوجه كشي متوقف شود سپس تخم ها به سيني هاي تفريخ منتقل مي شوند.

تفريخ:
معمولاً در روز 38 جوجه كشي به دستگاه تفريخ منتقل مي شوند. جوجه طي 24 ساعت آخر جوجه كشي كيسه زرده را جذب مي كند كه اين كيسه به عنوان يك ذخيره غذا پس از تفريخ براي چند روز اول زندگي عمل مي كند. فرايند تفريخ هنگامي آغاز مي شود كه جوجه به وسيله عمل انعكاس سرش را تكان مي دهد، راهش را از طريق آلانتويز باز كرده و براي اولين بار شروع به تنفس ريوي مي نمايد. اين فرايند، شكستن پوسته از داخل ناميده مي شود و منقار جوجه را مي توان با عمل كندلينگ درون اتاقك هوايي مشاهده نمود. اولين گام در شكستن تخم به عنوان شكستن پوسته خارجي شناخته مي شود. در اين موقع رطوبت بايد 3 تا 5 درصد افزايش يابد تا اينكه جوجه بتواند به سادگي داخل تخم بچرخد. جوجه هاي تفريخ شده بايد قبل از خروج از دستگاه تفريخ تا خشك شدن كامل داخل آن باقي بمانند كه براي اين منظور معمولاً 24 ساعت كافي خواهد بود.

شترمرغ...(توليد مثل)

توليد مثل: 
شترمرغ وحشي در 4 تا 5 سالگي از نظرجنسي بالغ شده در حاليكه شترمرغ اهلي در2 تا 3 سالگي و ماده نيز كمي زودتر از نر بالغ مي شود. بعضي شترمرغ هاي اهلي ممكن است اولين فصل توليد مثل خود را در 18 ماهگي شروع كنند.

شترمرغ هاي نر هنگام بلوغ پرو بال سياه و سفيد دارند. ماده ها و شترمرغ هاي نابالغ داراي پرو بال قهوه اي مايل به خاكستري تيره مي باشند. جنسيت نرو ماده را حدود هفت تا هشت ماهگي مي توان هنگام دفع ادرار يا مدفوع تعيين كرد زيرا آلت در اين مواقع بيرون مي آيد. بر خلاف ساير پرندگان، شترمرغ نر داراي آلت است و دفع ادرار و مدفوع از هم جداست. تفاوت كامل بين دو جنس حدود دوسالگي حاصل مي شود. نر فرآيند لانه سازي را قبل از جفت گيري شروع مي كند. لانه مي تواند در هر كجاي چراگاه توليد مثلي واقع شود. مزرعه دار براي پوشاندن لانه مي تواند يك سايبان با سقف شيب دار بسازد. اين سايبان بايد ابعادي حدود 3× 3 متر با ارتفاع 3 متر بوده و دو انتهاي آن به سمت شمال و جنوب باز باشد. با اين وجود بعضي شترمرغ ها ممكن است آنرا نپذيرفته و در عوض لانه هاي ساده خود را ترجيح دهند.

رفتار جفت گيري:
نرها مي توانند با چند ماده جفت گيري كنند. شترمرغ هاي اهلي به صورب جفتي يا سه تايي ( تريو ) براي توليد مثل نگهداري مي شوند.

تخمگذاري:
ماده مدت كوتاهي پس از جفتگيري تخمگذاري را شروع مي كند. اولين تخم بارور تقريباً 10 تا 14 روز پس از اولين جفت گيري گذاشته مي شود. از آن پس و تقريباً بدون استثناء تخمها يك روز در ميان بصورت كلاچ هاي 20 تا 24 تايي توليد مي شوند. بين دو كلاچ يك وقفه 7 تا 10 روزه وجود دارد. ماده هاي پرتوليد، در طول فصل توليد مثل بين 80 تا 100 تخم مي گذارند.

شترمرغ:
شترمرغ بزرگترين تخم را در ميان پرندگان توليد مي كند ولي تخم آن نسبت به جثه اش كوچكترين تخمهاست. به طور متوسط تخم شترمرغ 19-17 سانتيمتر پهنا و تا 1900 گرم وزن دارد.

نسبت نر به ماده:
گرچه نسبت نر به ماده ( 1:1 ) در ابتدا براي كسب بالاترين ميزان باروري ايده آل بنظر مي رسد ولي به لحاظ سازگاري ممكن است نشانه اي ازوجود مشكل باشد. وجود جفت هاي ناسازگار مشكلي است كه گاهي اوقات هنگامي كه به شترمرغ ها اجازه داده مي شود جفتشان را انتخاب كنند رخ مي دهد. با اين وجود، از آنجا كه اينگونه انتخاب طبيعي جفتها به طور معمول در مزارع تجاري ممكن نيست، توليد كننده بايد نسبت به عملكرد و سازگاري آنها به حد كافي دقت نمايد. نسبتهاي نر به ماده از 1:2 تا 1:4 به لحاظ باروري مناسب است. نسبت بيشتر از 1:4 به اين علت كه نر ممكن است توانايي جفت گيري با تمام ماده ها را نداشته باشد توليد تخم هاي غيربارور را افزايش مي دهد.

تغذيه شترمرغ (از يك روزگي تا سه ماهگي)

تغذيه : از يك روزگي تا سه ماهگي:  جوجه شترمرغ مي تواند از باقيمانده كيسه زرده براي مدت 7 تا 10 روز ابتداي زندگي اش تغذيه كند.اطمينان از اينكه جوجه شترمرغ ها آب مصرف مي كنند، اهميت دارد. در غير اينصورت ممكن است نياز به افزايش شدت نور يا تغيير درجه حرارت سالن باشد.

توصيه مي شود كه خوراك مصرفي جوجه ها در ابتدا به شكل خرد شده باشد و اگر از روش پرورش روي كف سالن استفاده مي شود، طي هفته اول خوراك روي روزنامه يا كارتن هاي تخم مرغ ريخته شده و پس از آن مي توان دانخوريها را وارد سالن كرد.

براي جلوگيري از اشكالات پا و اختلالات اسكلتي بايد رشد اوليه شترمرغ ها كنترل شود. محدود كردن مقدار انرژي خوراك بين 9 و 10 مگا ژول انرژي متابوليسمي در كيلوگرم معمولاً براي كنترل رشد كافي است.

با وجوديكه شترمرغ ها توانايي هضم الياف بيشتري نسبت به ساير پرندگان اهلي دارند ( به دليل تخمير در روده بزرگ ) ولي تنها پس از رسيدن به سن معيني توانايي انجام اين كار را بدست مي آورند. لذا بهتر است طي چند هفته اول زندگي جوجه ها جيره هايي با بيش از 5% الياف خام به آنها داده نشود. ضمناً توانايي جوجه ها براي هضم چربي در اوايل زندگي كاملاً پايين است. از اينرو نبايد بيش از 5% چربي به آنها داده شود.

وضعيت بازار براي شترمرغ

 پيش‌بينی می‌كنيم كه در پايان برنامه چهارم توسعه حدود 5تا 6هزار شترمرغ مولد  داشته باشيم كه در آن صورت سالانه 100هزار شترمرغ پرواری توليد شده و روانه كشتارگاه و بازار مصرف می‌شود.

در همين حال نگران اين موضوع است كه نكند صنعت شترمرغ هم در ايران به سرنوشت صنعت گاوداری دچار شود.

 بازار شترمرغ در ايران فعلا در مرحله توليد و تكثير است و فاز نهايی آن كه صادرات و مصرف است از سال‌های آينده آغاز می‌شود.

 البته كارگزار اين صنعت در ايران بخش خصوصی است. شترمرغداران با سرمايه خودشان كار را شروع كرده‌اند و بی‌ آنكه تسهيلاتی از دولت بگيرند، همچنان مشغول‌اند. شايد بعدها كه گوشت شترمرغ، سفره مردم را رنگين كرد، مسوولان از مزيت‌های اين منبع انرژی باخبر شوند.

 در حال حاضر اروپايی‌ها بيشترين متقاضيان گوشت شترمرغ‌اند و حدود 70درصد صادرات شترمرغ آفريقا را جذب می‌كنند. ژاپنی‌ها هم خواهان پوست شترمرغ هستند چون روش‌های صنعتی‌سازی آن را می‌دانند. كفش چرمی ژاپنی با نشان شترمرغ را حتما ديده‌ايد.

 سرانه مصرف گوشت شترمرغ در ايران در حال حاضر 50گرم است(!) در حالی كه سرانه گوشت قرمز 16 تا 17كيلوگرم است. هر دو سرانه پايين است. اما اين كجا و آن كجا! با اين حال قيمت هر كيلو گوشت شترمرغ حتی در صورت توليد انبوه حدود 2هزار تومان گران‌تر از گوشت قرمز (گاو و گوسفند و...) خواهد بود كه البته ارزش آن را دارد.

شترمرغ اين پرنده ماقبل تاريخ...!

شترمرغ اين پرنده ماقبل تاريخ، از اواسط قرن نوزدهم ميلادی، وارد تجارت جهانی شد. آفريقا كه سرزمين اصلی پرورش و توليد شترمرغ است، در حال حاضر بزرگ‌‌ترين صادركننده اين پرنده و گوشت، پوست و پر آن نيز هست. در اين قاره سياه، 600هزار مزرعه شترمرغ عمدتا در مناطق كپ غربی و كپ شرقی وجود دارد. با اين حال در ده‌های گذشته، تب پرورش شترمرغ، آمريكا، اروپا و آسيا را هم در برگرفته است. گوشت  اين پرنده اسطوره‌ای، طعم و مزه‌ای دارد كه به مذاق همه خوش می‌آيد، هزينه‌های نگهداری و تغذيه آن هم نسبتا پايين است، مثلا يك ششم گاو غذا می‌خورد و 15 برابر آن بازدهی گوشتی دارد. كلسترول، چربی و كالری گوشت آن هم از گوشت گوساله و مرغ كم‌تر است.

 بنابراين اگرتجارت جهانی شترمرغ روز به روز داغ‌تر می‌شود و در حال حاضر به 2/1ميليارد دلار (سالانه) رسيده است تعجب نكنيد. البته سرعت صادرات شترمرغ به پای سرعت دوندگی آن نمی‌رسد. اين دومين حيوان سريع در دنيا، ساعتی 80 كيلومتر می‌دود كه تقريبا يك ركورد دست نيافتنی است.

 شايد همين ويژگی شترمرغ است كه به پوستش هم سرايت كرده و كفش‌هايی به زيبايی راه رفتن از آن ساخته می‌شود.

  اين شترمرغ ها  هم سرخود را در شن فروبرده اند!

 در 1860 بازار پر شترمرغ در آفريقای جنوبی رونق داشت و تقريبا همان زمان به اروپا و آمريكای شمالی هم كشيده شد. با شروع جنگ جهانی اول، تجارت پر شترمرغ هم آسيب ديد. زمان گذشت و به جنگ جهانی دوم رسيد. پس از جنگ جهانی دوم، پوست و گوشت شترمرغ بار ديگر به موضوعی تجاری تبديل شد و اين بار استراليايی‌ها گوی رقابت را از آفريقايی‌ها ربودند. امروزه در دنيا 2ميليون شترمرغ يافت می‌شود كه بيش از 10هزار قطعه آن در ايران خودمان جاخوش كرده‌اند.

 طی دهه گذشته، چند كشور آسيايی به صف توليد و پرورش شترمرغ پيوسته‌اند، امارات، ايران، عربستان و به طور مشخص چين‌كه پيش‌بينی می‌شود،  چين بازار آينده شترمرغ در جهان باشد.صنعت شترمرغ در ايران به عنوان صنعتی جديد در اقتصاد ايران راه خود را پيدا كرده است و با توجه به وضعيت فعلی و حجم توليد و صادرات شترمرغ در مزارع ما می‌توانيم با حمايت‌های دولتی به عنوان اهرمی اقتصادی در سازمان تجارتی جهانی (WTO) از اين محصول استفاده كنيم. ايران در حال حاضر رقيبی جدی برای ديگر رقبای جهانی خود در اين صنعت محسوب می‌شود و در آينده نزديك جزو كشورهای صاحب نام توليدكننده شترمرغ خواهد شد.

 صنعت پرورش شترمرغ از سال 1374 در ايران مجوز فعاليت گرفت و از سال 1378 وارداتش به كشور آزاد شد.

  هر صنعت نوپايی كه وارد كشوری می‌شود  نياز به تحقيقات اوليه در اين زمينه دارد. به طور نمونه، چين همزمان با ايران پرورش شترمرغ را آغاز كرد در حالی كه در يك برهه 10ساله پيش از آن تحقيقات خود را انجام داده بود و با ظرفيت بالا واردات اين پرنده را آغاز كرد، اما در ايران هم زمان با واردات، تحقيقات و توليد آن شروع شد. چين‌سالانه 100000قطعه شترمرغ توليد می‌كند در صورتی كه ما در ايران توليد آنچنان نداريم و همچنان وارد می‌كنيم. قفل اين صنعت 10سال پيش در ايران باز شده ولی هنوز گوشت شترمرغ در بازار موجود نيست كه دليل اصلی‌اش همين موضوع هم زمانی ورود و توليد آن در كشور است.

  با توضيح اين كه در حال  حاضر توليدات شترمرغ گوشتی وارد بازار نمی‌شود،  در سال78، تعداد  مزارع پرورش شترمرغ در كشور بسيار كم بود با اين  حال پس از گذشت 8سال اين تعداد به 150واحد رسيده است و تمركز اين مزارع در استان‌های تهران، اصفهان، مركزی و خراسان رضوی است كه بيشتر به صورت سنتی اداره می‌شوند.